Dobra osobiste - wprowadzenie

31 sierpnia 2018
Lidia Karpeta-Paluchiewicz

Dobra osobiste to pojęcie dość enigmatyczne. Co się pod nimi kryje? Czy jest jakaś lista dóbr osobistych? Kiedy można powiedzieć, że ktoś naruszył nasze dobra osobiste? Co wtedy robić? Ile to kosztuje?

Dobra osobiste idąc za art. 23 kodeksu cywilnego to w szczególności:

  • zdrowie, 
  • cześć, 
  • swoboda sumienia, 
  • nazwisko lub pseudonim, 
  • wizerunek, 
  • tajemnica korespondencji, 
  • nietykalność mieszkania, 
  • twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska

ale to nie wszystko. Ta lista to tzw. katalog otwarty, co oznacza, że nie tylko te dobra można naruszyć i nie tylko te dobra będą chronione prawnie. Jako przykład podać można dobra uregulowane w Konstytucji takie jak:

  • nietykalność osobista i wolność osobista, 
  • życie prywatne, życie rodzinne
  • decydowanie o swoim życiu osobistym
  • wolność i ochrona tajemnicy komunikowania się
  • wolność poruszania się
  • wolność myśli

i to nadal nie jest wszystko.

Co istotne są to dobra przysługujące każdemu człowiekowi. Odnosić się mogą do zachowań, które wpływają na sferę psychiczną, duchową człowieka np. gdy ktoś narusza nasze dobre imię, ale czasem naruszenie może być dosłownie namacalne np. w przypadku gdy ktoś wtargnie do naszego mieszkania naruszając nasz mir domowy.

Choć samo pojęcie dóbr osobistych nie jest uregulowane żadną ustawą to zarówno w doktrynie (literatura prawnicza) jak i w orzecznictwie (orzeczenia sądów) znaleźć można wiele definicji dóbr osobistych. Wiele z nich bardziej nadaje się na rozprawę doktorską niż na stosunkowo lekki artykuł. W oparciu o znalezione w orzecznictwie oraz w doktrynie definicje opracowałam własną wersję uproszczoną. 

Dobra osobiste to prawa, które przysługują każdej osobie od momentu jej narodzin aż do jej śmierci. Prawa te obejmują sferę psychiczną oraz fizyczną związaną z istnieniem człowieka, jego wolnością, godnością, wyznawanymi przez niego wartościami. 

Tyle teorii ale nadal nie do końca może się to wydawać jasne, dlatego przejdźmy do przykładów.

Zaczniemy od klasyki, gdy ktoś zwraca się do nas np. słowami „…idioto, debilu, kretynie, k***, ch***!” itp.

W obydwóch przypadkach mamy do czynienia z klasycznym naruszeniem dóbr osobistych - dobrego imienia, godności, wizerunku. W pierwszym przypadku bezpośrednim, natomiast w drugim przypadku z naruszeniem dóbr osobistych w internecie.

Umiera nasz najbliższy.

umiera wskutek popełnionych przez personel medyczny błędów

W podanym przypadku mąż Jagody i jej małoletnie dzieci będą mogły domagać się od szpitala zadośćuczynienia w związku ze śmiercią osoby bliskiej.

Więcej o kwestii odpowiedzialności możesz przeczytać tutaj.

nasz najbliższy ginie w wypadku

W przypadku wypadków komunikacyjnych najczęściej zostają naruszone takie dobra osobiste jak m.in. pamięć o osobie zmarłej, prawo do intymności i prywatności życia, prawo do planowania rodziny. Rodzina jako związek najbliższych osób podlega ochronie prawa. Dotyczy to odpowiednio ochrony prawa do życia rodzinnego obejmującego istnienie różnego rodzaju więzi rodzinnych. Spowodowanie śmierci osoby bliskiej może stanowić naruszenie dóbr osobistych członków jej rodziny i uzasadniać przyznanie im zadośćuczynienia. Podobnie jak w przypadku odnoszącym się do błędu medycznego analogicznie tutaj rodzina zmarłych będzie miała prawo domagać się odpowiedniego zadośćuczynienia za naruszone dobra osobiste.

Wskutek popełnionych przez personel medyczny błędów, wskutek wypadku lub tzw. czynu niedozwolonego (np. ciężkiego pobicia) nasz najbliższy znajduje się w stanie wegetatywnym

W tym przypadku nasz najbliższy nie ginie, ale staje się osobą niepełnosprawną w stanie wegetatywnym. W marcu 2018 r. Sąd Najwyższy po rozstrzygnięciu zagadnienia prawnego  przełomową uchwałą (III CZP 69/17) otworzył drogę w tym zakresie poprzez możliwość przyznania zadośćuczynienia za krzywdę osobom najbliższym poszkodowanego, który na skutek czynu niedozwolonego doznał ciężkiego i trwałego uszczerbku na zdrowiu.

Zostają naruszone prawa pacjenta

O prawach pacjenta rozpisywałam się:

tutaj gdzie znajdziesz przewodnik po prawach pacjenta

tutaj poczytasz o prawie do poszanowania godności i intymności pacjenta

tutaj poczytasz o zgodzie na leczenie oraz o prawie do informacji

W tej sytuacji lekarz naruszył prawo Magdy do informacji zatajając przed nią informację o stanie zdrowia płodu. Magda będzie mogła domagać się zadośćuczynienia za naruszenie jej dóbr osobistych w postaci praw pacjenta.

Jest to przykład naruszenia prawa do intymności oraz zachowania w tajemnicy informacji uzyskanych podczas badania. Wojtek będzie mógł się domagać zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych.

Nękająca windykacja

W podanym przypadku został naruszony mir domowy Jarka, jego prywatność, jego wolność. Windykacja czyli w tym przypadku odzyskiwanie należności firmy Pajacyk nosi znamiona nękającej, uporczywej. Jarek będzie mógł wystąpić na drogę sądową z żądaniem jej zaprzestania oraz z roszczeniem o zadośćuczynienie za naruszone dobra osobiste.

Więcej o nękającej windykacji tutaj.

Organy państwowe działają przewlekle lub wielokrotnie wzywają do dostarczania zaświadczeń, dokumentów, które same mogą w prosty sposób uzyskać

W tym przypadku na gruncie naruszeń dóbr osobistych zostało naruszone m.in. prawo do spokoju.


W tym przypadku wskutek przewlekle prowadzonego postępowania zostały naruszone dobra osobiste Karoliny takie jak jej godność, dobre imię oraz wolność w szerokim tego słowa znaczeniu. Karolina będzie mogła się domagać zadośćuczynienia za naruszenie jej dóbr osobistych, ale również naprawienia szkody majątkowej, która została jej wyrządzona.

Wydaje się, że po dojściu do tego miejsca pojęcie dóbr osobistych nie jest już takie obce i wiesz kiedy ktoś naruszy Twoje dobra osobiste. Ale jest jeszcze coś co wiedzieć należy. Są to przesłanki naruszenia dóbr. Nie zawsze gdy dziennikarz napisze w niewybredny sposób o celebrycie, polityku będzie można go pozwać o naruszenie dóbr osobistych. I podobnie nie zawsze gdy ktoś naruszy nasze dobra osobiste będziemy go mogli pozwać. To znaczy pozwać kogoś zawsze możemy, ale nie zawsze się to opłaca i zawsze warto zrobić wcześniej kalkulację i ocenić szanse powodzenia. Jak wiadomo każdy pozew wiąże się z kosztami więc nie warto ich ponosić w sytuacji kiedy wygrana graniczy z cudem. Wracając do tematu, aby można było powiedzieć, że ktoś naruszył nasze dobra osobiste muszą zostać spełnione określone przesłanki. Jedną z podstawowych przesłanek jest bezprawność.

Co to znaczy?

Oznacza to tyle, że działanie podjęte w zgodzie z prawem, nawet jeśli narusza chronione dobra osobiste nie jest zachowaniem bezprawnym, a zatem nie będzie można w takim przypadku domagać się ich ochrony.

Co robić gdy ktoś naruszy nasze dobra osobiste?

Przede wszystkim należy zbadać czy naruszenie było bezprawne. Jeżeli tak po stronie powoda czyli osoby, której dobra osobiste zostały naruszone musi wykazać, że doszło do zagrożenia lub naruszenia jej dobra osobistego. W przypadku takiego roszczenia to na pozwanym czyli osobie, która dopuściła się naruszenia dobra osobistego spoczywa obowiązek udowodnienia, że jego działanie nie było bezprawne.

Ile to kosztuje?

Opłata od pozwu w sprawach o ochronę dóbr osobistych jest stała i wynosi 600 zł.

Należy dodać, że niezależnie od wydawałoby się niebudzącego wątpliwości brzmienia tego przepisu tj. art. 26 pkt 1 ppkt 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych kwestia wyliczenia właściwej opłaty od pozwu w sprawach o dobra osobiste była przedmiotem licznych kontrowersji oraz rozbieżnego orzecznictwa Sądu Najwyższego.

Zastanawiasz się co w tym może być niejasnego?

Dochodzenie roszczeń z zakresu dóbr osobistych składa się najczęściej z dwóch części:

- roszczenia niemajątkowego czyli żądania przeprosin od osoby, która narusza dobra osobiste

- roszczenia majątkowego czyli żądania zasądzenia odpowiedniej kwoty w formie zadośćuczynienia.

Jeżeli żądamy jedynie przeprosin to opłata jest stała i wynosi 600 zł.

Natomiast jeżeli dochodzimy również pewnej kwoty tytułem zadośćuczynienia zgodnie ze stanowiskiem części orzecznictwa powinniśmy również opłacić standardową opłatę stosunkową określoną w art. 13 wspomnianej ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych tj. 5% od wartości przedmiotu sporu czyli kwoty, której się domagamy.

W tym przypadku prawidłowa opłata od pozwu wyniesie 5600 zł (5000 zł to kwota 5% od wartości dochodzonej przez Mirka kwoty 100.000 zł oraz 600 zł za przeproszenie.

Tak jak wyżej pisałam jest to jednak kwestia dyskusyjna i w niektórych sądach podzielających stanowisko, że pobiera się jedynie opłatę 600 zł niezależnie od tego czy dochodzi się również zadośćuczynienia pieniężnego będzie wystarczające opłacenie kwoty jedynie 600 zł.

Jeżeli zastanawiasz się czy w Twoim przypadku doszło do naruszenia dóbr osobistych ->

skorzystaj z e-porady

lub

SKONTAKTUJ SIĘ Z NAMI

PODOBNE ARTYKUŁY:

Nękająca windykacja

Prawa pacjenta - przewodnik

Prawo do poszanowania godności i intymności pacjenta

Zgoda na leczenie

Podmioty odpowiedzialne za wyrządzenie szkody wywołanej zdarzeniem medycznym

Granice odpowiedzialności majątkowej lekarza