Majątek osobisty

30 listopada 2018
Lidia Karpeta-Paluchiewicz

Bardzo często przy podziale majątku słyszę „byłej żonie nic się nie należy, bo ona nigdzie nie pracowała i wszystko co kupiliśmy było za moje pieniądze”. Na pytanie skąd pochodziły te pieniądze najczęściej pada odpowiedź, że z wykonywanej pracy. Często w skład majątku wspólnego wchodzi mieszkanie, które jeden z małżonków dostał np. jako mieszkanie z zakładu pracy, lokatorskie mieszkanie z przydziału itp., które następnie za przysłowiową złotówkę małżonkowie wykupili. Za złotówkę zarobioną przez jednego z małżonków.

Czy również jesteś przekonany, że byłej żonie nic się nie należy? A może usłyszałaś takie słowa od byłego męża chcąc się z nim podzielić zgromadzonym majątkiem?

Z tego artykułu dowiesz się co wchodzi w skład majątku osobistego każdego z małżonków, a przekładając to na prostszy język – o czym możesz powiedzieć, że jest Twoje mimo że nie masz intercyzy (rozdzielności majątkowej małżeńskiej).

Z art. 33 krio (ustawy kodeks rodzinny i opiekuńczy) dowiesz się, że do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej
2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił
3) prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegające odrębnym przepisom
4) przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków
5) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie
6) przedmioty uzyskane z tytułu uszkodzenia ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę przy czy nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość
7) wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków
8) przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków
9) prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy
10) przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej

Jak widać wydaje się, że jest tego sporo. Część wydaje się oczywista, co do innych punktów możesz mieć wątpliwości. Poniżej każdy z tych punktów krótko omówię na przykładach.

PRZEDMIOTY MAJĄTKOWE NABYTE PRZED POWSTANIEM WSPÓLNOŚCI USTAWOWEJ

To jeden z punktów, który wydaje się być zrozumiały i niebudzący wątpliwości, aczkolwiek sformułowanie „przed powstaniem wspólności ustawowej” nie jest równoznaczne z „zawarciem małżeństwa”.

Przykład 1 to klasyczna sytuacja, która nasuwa się każdemu, kto przeczytał ten punkt, ale nie jest to jedyna możliwość nabycia przedmiotów majątkowych przy zastosowaniu tego przepisu.

PRZEDMIOTY MAJĄTKOWE NABYTE PRZEZ DZIEDZICZENIE, ZAPIS LUB DAROWIZNĘ, CHYBA ŻE SPADKODAWCA LUB DARCZYŃCA INACZEJ POSTANOWIŁ

To jest punkt, który sprawia najwięcej problemów. Z pozoru wszystko wydaje się jasne – jeden z małżonków odziedziczył po swoich bliskich spadek i należy on do niego. Rodzice, bądź inni darczyńcy podarowali jednemu z małżonków określone przedmioty majątkowe to należą tylko do niego. Ale tutaj mamy kolejny przepis, art. 34 krio, który stanowi, że przedmioty zwykłego urządzenia domowego służące do użytku obojga małżonków są objęte wspólnością ustawową, także w wypadku gdy zostały nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił. Wydaje się, że te dwa przepisy stoją w całkowitej sprzeczności i zastanawiasz się który z nich zastosować, czy można je stosować w zależności od potrzeb i jak je interpretować.

W tym przypadku znajdzie zastosowanie art. 34 krio. Lodówka to przedmiot zwykłego urządzenia domowego. Jeżeli rodzice Marleny nie zastrzegli inaczej np. w umowie darowizny to lodówka wejdzie do majątku wspólnego małżonków, którą będą się mogli podzielić.

Kiedy lodówka będzie tylko Marleny?

Jeżeli rodzice Marleny dokonując darowizny na jej rzecz zastrzegą, że jest to lodówka wyłącznie dla Marleny.

W tym przypadku nie. Samochód nie jest przedmiotem zwykłego urządzenia domowego i jeżeli rodzice Karola nie zastrzegli, że dokonują darowizny na rzecz obojga małżonków, samochód będzie wchodził w skład majątku osobistego Karola, będzie tylko jego.

Kiedy samochód będzie należał również do Weroniki?

W sytuacji, kiedy rodzice Karola w umowie darowizny zastrzegą, że samochód ma służyć obojgu małżonkom i ich celem będzie podarowanie go nie tylko Karolowi ale również Weronice.

Z jakimi przypadkami spotykam się najczęściej? Co sprawia najwięcej wątpliwości interpretacyjnych?

Brak umów albo umowy, w tym sporządzane przed notariuszem, w których strony umowy darowizny nie przemyślały pewnych kwestii.

Z praktyki zawodowej zaobserwowałam, że im większa namiętność w związku tym gorszy później rozwód oraz podział majątku. Nie wnikam czy wynika to z emocjonalnej natury małżonków czy z silnego przekonania, że im się uda i razem pokonają wszelkie przeszkody. Zauważyłam jednak, że osoby, które zawierając małżeństwo są niezwykle mocno przekonane o swojej głębokiej i wiecznej miłości nie przyjmują do wiadomości żeby w jakikolwiek sposób zabezpieczyć niektóre kwestie, szczególnie te finansowe. Istnieje powszechne przekonanie, że ustanowienie w małżeństwie rozdzielności majątkowej to oznaka braku zaufania oraz nieomalże planowanie, że para kiedyś się rozstanie. Dzisiaj jednak nie o tym... Kiedy zatem dojdzie do etapu rozwodu takiej pary a następnie podziału ich majątku emocje są równie silne i ciężko wypracować wspólnie porozumienie. W razie dokonania darowizny na rzecz jednego z małżonków nie ma najczęściej umowy bądź jest i to nawet sporządzona przed notariuszem, ale... no właśnie, ale najczęściej w takiej darowiźnie nikt nie zakładał, że małżonkowie się rozstaną i niektóre kwestie są niejasne i budzą wiele wątpliwości interpretacyjnych.

PRAWA MAJĄTKOWE WYNIKAJĄCE ZE WSPÓLNOŚCI ŁĄCZNEJ PODLEGAJĄCE ODRĘBNYM PRZEPISOM

Brzmi trochę enigmatycznie i pewnie zastanawiasz się o co tutaj chodzi? Jest to nawiązanie do spółek osobowych, w szczególności do spółki cywilnej, spółki jawnej, partnerskiej, komandytowej i komandytowo-akcyjnej. Nie wdając się tutaj szczegółowo w rozważania dotyczące różnic pomiędzy spółkami prawa handlowego a spółkami osobowymi ogólnie rzecz ujmując spółka cywilna jest organizacją wspólników związaną wspólnością celu gospodarczego i współwłasnością łączną w odniesieniu do zgromadzonego majątku (wspólnego majątku wspólników, a nie spółki). Kiedy dochodzi do sporu sądowego pozwać należy wspólników, a nie spółkę. Powstaje zatem pytanie co jest majątkiem odrębnym małżonka-wspólnika spółki cywilnej a co jest już majątkiem wspólnym małżonków?

Majątkiem wspólnym małżonków, z których jeden jest wspólnikiem spółki cywilnej będą:

  • zysk spółki – po jego podziale – wypłacony jednemu z małżonków
  • po rozwiązaniu spółki – wkład zwrócony małżonkowi i wypłacona temu z nich część nadwyżki wspólnego majątku spółki
  • wkład zwrócony jednemu z małżonków, jeśli był wniesiony w postaci usług przez niego

Do majątku wspólnego małżonków, z których jeden jest wspólnikiem spółki cywilnej nie wejdą natomiast:

  • przedmioty majątkowe nabyte przez spółkę
  • dochody uzyskane przez spółkę, nawet gdy wniesiony do spółki wkład pochodzi z majątku wspólnego małżonków

PRZEDMIOTY MAJĄTKOWE SŁUŻĄCE WYŁĄCZNIE DO ZASPOKAJANIA OSOBISTYCH POTRZEB JEDNEGO Z MAŁŻONKÓW

PRAWA NIEZBYWALNE, KTÓRE MOGĄ PRZYSŁUGIWAĆ TYLKO JEDNEJ OSOBIE

Prawami niezbywalnymi, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie będą:

1) prawa ściśle związane z osobą uprawnionego czyli np. użytkowanie, służebności osobiste
2) niegasnące wraz ze śmiercią osoby uprawnionej, np. prawo odkupu, pierwokupu
3) mogące przysługiwać tylko jednej osobie np. wierzytelność alimentacyjna

PRZEDMIOTY UZYSKANE Z TYTUŁU USZKODZENIA CIAŁA LUB WYWOŁANIE ROZSTROJU ZDROWIA ALBO Z TYTUŁU ZADOŚĆUCZYNIENIA ZA DOZNANĄ KRZYWDĘ 

Przy czym nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość. Renta jest bowiem ekwiwalentem wynagrodzenia za pracę

WIERZYTELNOŚCI Z TYTUŁU WYNAGRODZENIA ZA PRACĘ LUB Z TYTUŁU INNEJ DZIAŁALNOŚCI ZAROBKOWEJ JEDNEGO Z MAŁŻONKÓW

Podsumować to można najprościej w ten sposób, że dopóki małżonek nie pobierze wynagrodzenia tak długo jest to jego majątek osobisty.

PRZEDMIOTY MAJĄTKOWE UZYSKANE Z TYTUŁU NAGRODY ZA OSOBISTE OSIĄGNIĘCIA JEDNEGO Z MAŁŻONKÓW

Nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków to:

  • nagrody naukowe
  • nagrody artystyczne
  • nagrody literackie
  • nagrody techniczne
  • nagrody uzyskane na konkursach
  • nagrody za wyniki sportowe
  • nagrody za ratowanie życia i mienia
  • zagrody za zapobieżenie katastrofie
  • nagrody za pomoc udzieloną organom ścigania za schwytanie przestępcy itp.

Te nagrody stanowią majątek osobisty jednego z małżonków, który otrzymał wymienione powyżej nagrody.

Nie będą natomiast stanowiły majątku osobistego nagrody pracownicze takie jak tzw. trzynastki, należności za sporządzenie bilansu, za dodatkową pracę oraz innego rodzaju premie, jakie może otrzymać pracownik – pracownicze nagrody specjalne.

PRAWA AUTORSKIE I PRAWA POKREWNE, PRAWA WŁASNOŚCI PRZEMYSŁOWEJ ORAZ INNE PRAWA TWÓRCY

W przypadku prawa autorskich i praw pokrewnych mowa o działalności twórczej o indywidualnym charakterze, utrwalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. 

W przypadku prawa własności przemysłowej mówimy o stosunkach w zakresie wynalazków, wzorów użytkowych, przemysłowych, znaków towarowych (usługowych), oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych.

PRZEDMIOTY MAJĄTKOWE NABYTE W ZAMIAN ZA SKŁADNIKI MAJĄTKU OSOBISTEGO, CHYBA ŻE PRZEPIS SZCZEGÓLNY STANOWI INACZEJ

Albo inaczej surogacja. Jest to nabycie prawa w zamian za jakieś inne prawo pochodzące z majątku osobistego.

Co zrobić żeby moja była nic nie dostała? Co zrobić żebym dostała jak najwięcej?

Odpowiedzi na te pytania są bardzo indywidualną kwestią, zależą od wielu zmiennych, innych w każdym przypadku czynników. Odpowiedź możliwa jest dopiero po zapoznaniu się ze szczegółami konkretnego przypadku. Dlatego zachęcam do kontaktu.

SKONTAKTUJ SIĘ Z NAMI

ZLEĆ PORADĘ PRAWNĄ

PODOBNE ARTYKUŁY:

Gdy jeden z małżonków zaciągnie długi

Rozwód w Polsce czy w UK?