Nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym w miejsce bankowych tytułów egzekucyjnych

Ostatnio natknęłam się na artykuł prasowy Marka Domagalskiego — Banki znalazły sposób na zadłużonych klientów. Artykuł omawiał nowe zjawisko, jakim jest wystosowywanie przez Banki pozwów do Sądu w postępowaniu nakazowym. Jak wskazuje autor publikacji.

Dopóki funkcjonowały bankowe tytuły egzekucyjne, banki nie korzystały z tej procedury. Po likwidacji BTE (po wyroku Trybunału Konstytucyjnego) banki przypomniały sobie o wygodnym narzędziu przewidzianym w art. 485 §3 k.p.c.

Czym jest nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym?

Nakaz zapłaty jest orzeczeniem sądowym. Kodeks postępowania cywilnego przewiduje między innymi nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym oraz nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym. Nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, po jego wydaniu przez Sąd, staje się tytułem umożliwiającym powodowi (wierzycielowi) wszczęcie postępowania zabezpieczającego. Wierzyciel od razu po odebraniu takiego nakazu zapłaty z Sądu może skierować go do komornika wraz z wnioskiem o zabezpieczenie roszczenia. Nakaz nie musi być prawomocny, nie wymaga nadania klauzuli wykonalności. Zatem Bank, gdy uzyska nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, może od razu wszcząć postępowanie zabezpieczające, a Komornik sądowy zajmie pozwanemu (dłużnikowi) rachunek bankowy na poczet wierzytelności, wynagrodzenie za pracę, ruchomości i nieruchomości.

Wbrew pozorom uzyskanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym obwarowane jest pewnymi warunkami, które zostały określone w art. 485 §1 kodeksu postępowania cywilnego (dalej k.p.c.). Jednakże nasz ustawodawca przewidział w art. 485 §  3 k.p.c. szczególną możliwość uzyskania nakazu zapłaty w przypadku gdy stroną powodową jest bank. Zgodnie z art. 485 §  3 k.p.c. Sąd może wydać nakaz zapłaty, jeżeli bank dochodzi roszczenia na podstawie wyciągu z ksiąg bankowych podpisanego przez osoby upoważnione do składania oświadczeń w zakresie praw i obowiązków majątkowych banku i opatrzonego pieczęcią banku oraz dowodu doręczenia dłużnikowi pisemnego wezwania do zapłaty. Jak stanowi przepis — Sąd MOŻE wydać taki nakaz, ale nie musi. Pozew o zapłatę składany przez bank na podstawie powyższy przepis jest każdorazowo oceniany przez Sąd, który albo wyda nakaz w postępowaniu nakazowym, albo uzna, iż nie znajduje podstaw. W takiej sytuacji  wyda nakaz w postępowaniu upominawczym.

Status dowodowy wyciągów z ksiąg rachunkowych banku (dokument prywatny).

Powyższy przepis stanowi, iż bank dochodzi roszczenia na podstawie wyciągu z ksiąg bankowych podpisanego przez osoby upoważnione do składania oświadczeń w zakresie praw i obowiązków majątkowych banku i opatrzonego pieczęcią banku oraz dowodu doręczenia dłużnikowi pisemnego wezwania do zapłaty. Czym jest wyciąg z ksiąg bankowych? Najczęściej jest to zestawienie płatności rat za poszczególne miesiące w przypadku dochodzenia należności z umowy kredytowej. Nie jest to dokument o szczególnie skomplikowanej formie i Bank sam go może wystawić na podstawie swoich ksiąg rachunkowych lub rejestrów prowadzonych dla danego klienta. Drugim wymogiem, jaki stawia przed bankiem wspomniany przepis, jest wysłanie do pozwanego (dłużnika) pisemnego wezwania do zapłaty.

Zatem wydawać się może, że sprawa jest oczywista, bank przedłoży dwa dokumenty i może uzyskać nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, a pozwany nie ma za wiele do powiedzenia. Otóż nie. Wyciąg z ksiąg bankowych jest dokumentem prywatnym, a co za tym idzie, jest to dowód stanowiący słabą podstawę dochodzonego roszczenia.

Art. 95 ustawy prawo bankowe reguluje kwestie związane z wyciągami z ksiąg bankowych, wskazując w ust. 1, że księgi rachunkowe banków i sporządzone na ich podstawie wyciągi oraz inne oświadczenia podpisane przez osoby upoważnione do składania oświadczeń w zakresie praw i obowiązków majątkowych banków i opatrzone pieczęcią banku, jak również sporządzone w ten sposób pokwitowania odbioru należności mają moc prawną dokumentów urzędowych w odniesieniu do praw i obowiązków wynikających z czynności bankowych oraz ustanowionych na rzecz banku zabezpieczeń i mogą stanowić podstawę do dokonania wpisów w księgach wieczystych. Jednakże mocą nowelizacji ustawy, która była konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 marca 2011 r., P 7/09, Dz. U. Nr 72, poz. 388, wprowadzono do art. 95  ust. 1a – stanowiący, że:

Moc prawna dokumentów urzędowych, o której mowa w ust. 1, nie obowiązuje w odniesieniu do dokumentów wymienionych w tym przepisie w postępowaniu cywilnym. Wspomnieć w tym miejscu tylko należy, że Trybunał Konstytucyjny we wspomnianym wyroku zakwestionował konstytucyjność art. 95 ust 1 ustawy prawo bankowe w części, w jakiej nadawał moc prawną dokumentu urzędowego księgom rachunkowym i wyciągom z ksiąg rachunkowych banku w odniesieniu do praw i obowiązków wynikających z czynności bankowych w postępowaniu cywilnym prowadzonym wobec konsumenta.

Jakie ma to znaczenie w procesie dla pozwanego? Bardzo duże, ponieważ na mocy art. 95 ust.1a ustawy prawo bankowe, wyciąg z ksiąg bankowych nie posiada statusu dokumentu urzędowego tylko prywatny. Między innymi Sąd Rejonowy w Aleksandrowie Kujawskim w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 lutego 2017 r., sygn. akt: I C 752/16 wskazał, że Wyciąg z ksiąg bankowych, przedłożony w sprawie, podobnie jak wezwania do zapłaty oraz wypowiedzenie umowy stanowią zatem tylko dowód tego, że osoby, które je podpisały, złożyły oświadczenia zawarte w dokumencie — są tylko dokumentami prywatnymi (art. 245 k.p.c.) i ich moc dowodowa jest identyczna. Nie zmienia tej oceny to, że w określonych w art. 485 § 3 k.p.c. okolicznościach wyciąg z ksiąg bankowych może być podstawą wydania przez sąd nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym — do czego zresztą w sprawie nie doszło. Dokument prywatny — w przeciwieństwie do dokumentu urzędowego — nie korzysta z domniemania zgodności jego treści z prawdą. Oznacza to, że dokumenty, które złożono w sprawie, nie stanowią dowodu przesądzającego o tym, że pozwani skorzystali z kredytu w sytuacji, gdy pozwani zaprzeczają istnieniu zadłużenia. W szczególności nie może być jedynym dowodem tego wyciąg z ksiąg bankowych powoda — będący w obecnym stanie prawnym jedynie dokumentem prywatnym, sporządzonym wyłącznie przez jedną ze stron postępowania.

W podobnym tonie wypowiedział się Sąd Okręgowy w Poznaniu w uzasadnieniu wyroku z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt: I C 1340/16 – Należy wskazać, że stosownie do art. 95 ust. 1a Prawa bankowego (Dz. U. z 2015 r. poz. 128 z późn. zm.) urzędowa moc prawna dokumentów bankowych nie obowiązuje wprawdzie w postępowaniu cywilnym, a co za tym idzie, wyciąg z ksiąg bankowych nie korzysta z domniemań prawnych właściwych dla dokumentów urzędowych, jednakże jako dokument prywatny może on stanowić pełnoprawny środek dowodowy.

Jak zaskarżyć nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym?

Aby zaskarżyć nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, należy wnieść do Sądu, który wydał nakaz — zarzuty od nakazu zapłaty w terminie dwóch tygodni od dnia odbioru nakazu. Zarzuty od nakazu zapłaty podlegają opłacie sądowej. W zależności od wysokości roszczenia wnosi się je na urzędowym formularzu lub w formie pisma procesowego. W piśmie procesowym należy wskazać, czy zaskarżamy nakaz w całości, czy też w części oraz przedstawić wszystkie zarzuty dotyczące powództwa. Jeśli tego nie zrobimy, narażamy się na możliwość utraty ich powoływania w procesie. Pozwany w piśmie procesowym powinien przedstawić także stan faktyczny sprawy oraz przywołać dowody na poparcie swoich tez.